اردوغان و درسی که از سقوط مرسی گرفت


در سفری که به استانبول داشتم، در کنار برنامه های موجود، دیدن میدان تقسیم و پارک گزی از همان روز نخست دغدغه ذهنیم بود. برای همین نیز سعی کردم از نزدیک، این محل و خیابان های اطراف را ببینم و خواسته های معترضین را از هرطریق که ممکن است، بشنوم. اگر چه دولت تسلط و برتری خود را با جدیت بعد از نشان دادن مشت آهنین در این منطقه با اقتدار تمام حفظ کرده و دورتا دور میدان و اطراف پارک نیروهای ضد شورش در دسته های چند نفری مستقر شده اند و خود پارک نیز، با نواری زرد رنگ که منقش به اسم پلیس است، از خیابانهای اطراف جدا شده است، ولی روزهای تعطیل بطور خاص فرصتی برای اعلام حضور معترضین است. فرصتی که دولت اردوغان نیز بدون تعارف و با شدت تمام با معترضین برخورد می کند و با لوله های آب، گاز اشک آور و سرکوب خشن... به مقابله با آنها می پردازد. تلاش دولت برای بازگشایی پارک در روز دوشنبه نیز به دنبال شروع دوباره اعتراضات پس از چند ساعت ناکام ماند و مجددا پارک به روی مردم بسته شد.
این اتفاقات در نزدیکی خیابان استقلال که یکی از خیابانهای اصلی و جذاب استانبول برای جهانگردان خارجی است، در جلو چشمان هزاران توریست رخ داده و می دهد و البته به نظر می رسد برای دولت اردوغان درحال حاضر نشان دادن اتوریته در مقابل مخالفان و معترضین گویا اهمیت بیشتری دارد تا حفظ وجهه ترکیه که سال ها دولت وی سعی می کرد خود را بعنوان نماد دمکراسی و ارائه شکل نوین کشورداری مبتنی بر گرایش اسلامی در منطقه نشان دهد و البته در میان مسلمانان و دولتمردان برخی مناطق اسلامی نیز جایگاه و اعتباری کسب کرده بود.
بي توجهی نخست وزير تركيه به خواسته های معترضان که اول صرفا جنبه زیست محیطی داشت و بتدریج سیاست های دولت را در ابعاد داخلی و خارحی نیز نشانه گرفت، اقدامات خشن نيروهاي ضد شورش، پليس و عوامل امنيتي ، در کنار تهدیدها و اظهارات تحقیرآمیز اردوغان موجب شده اعتراض ها همچنان ادامه داشته باشد. بخش هایی از مردم تركيه در كنار اعتراض به سياست هاي داخلي دولت اردوغان، از سیاست های این کشور در قبال سوریه نیز ناراضی اند. ضمن این که بخش زیادی از معترضان اصولا از حاکمیت یک دولت اسلامگرا بر ترکیه خوشنود نیستند و این امر انگیزه اصلی مخالفت آنها را موجب شده است.
البته اگرچه ترکیه و استانبول، فقط پارک گزی و میدان تقسیم نیست، میدان تقسیم استانبول هم میدان تحریر قاهره نیست، اردوغان با سابقه ده سال مدیریت موفق اقتصادی هم محمد مرسی با یک سال کارنامه ضعیف ریاست جمهوری نیست، ترکیه با درآمد بالای اقتصادی هم مثل مصر فقرزده محتاج کمک های بین المللی نیست، ولی ارتش ترکیه می تواند مشابه ارتش مصر با همان کارکرد و خطرات باشد. از همین رو هراس اردوغان در روزهای گذشته، از این است که سرنوشتی مشابه محمد مرسی رییس جمهور معزول مصر در انتظار وی باشد و ارتش ترکیه(برای بازگشت به دوران اقتدار خود) با گروههای چپ، سکولار، لیبرال و اقلیت های قومی و دینی که هرکدام دلیلی برای مخالفت با دولت اردوغان دارند، دست به یکی شوند و آرزوهای دور و دراز نخست وزیر ترکیه را برای تحقق شکل نوین امپراتوری عثمانی درهم بریزد.
ارتش ترکیه، مشابه حرکت اخیر ارتش مصر، طی دهه های گذشته بارها دولت های قانونی و منتخب مردم را سرنگون کرده است. به همین دلیل اردوغان برای جلوگیری از اقدام مشابه، دهها نظامی ترک را طی سال های گذشته بازنشسته کرده، تعداد زیادی را محاکمه و به همین میزان منتظر محاکمه اند. ضمن اینکه به طرق مختلف سعی در محدود کردن اختیارات ارتش داشته است. به این ترتیب به رغم این که نخست وزیر ترکیه طی این سال ها همه مخالفان نظامی و چهره های مشکوک به انجام کودتا را تارومار و محدود کرده، ولی اتفاقات اخیر مصر نگرانی های وی را مجددا موجب شده است.
در شرایطی که اکثر کشورهای منطقه، از جمله عربستان سعودی، سوریه، عراق، لیبی، اردن و..(هرکدام به دلیلی خاص خود) از سقوط مرسی اظهار خوشحالی و رضایت کرده و به دولت جدید مصر تبریک گفته اند، برخی کشورها که اخوان المسلمین و همفکران آن در راس قدرت قرار دارد، از اتفاقات مصر خوشنود نیستند. از جمله این کشورها ترکیه و تونس است. دو کشوری که از جهت دو قطبی بودن جامعه وضعیتی نسبتا مشابه مصر دارند. گروه های سکولار از به قدرت رسیدن اسلام گرایان ناراضی اند و به دنبال فرصتی برای سرنگون کردن آنها هستند. به همین دلیل اعتراضات میدان تقسیم و پارک گزی، گذشته از بعد زیست محیطی آن، در ترکیه نمادی از مبارزه سکولارها، چپ ها و لیبرال ها علیه دولت اسلام گرای اردوغان است و اتفاقات مصر به آنها روحیه دوباره ای برای ادامه مبارزه داده است. همانگونه که دولت نیز با احساس خطر در مقابله با آنها جدی تر کرده است.
تجمعات گسترده حمایت آمیز از محمد مرسی بخصوص پس از نماز جمعه هفته گذشته که با تایید حکومت ترکیه همراه بود از یک سو و تجمعات اعتراضی در پارک گزی و میدان تقسیم که با سرکوب و برخورد حکومت مواجه شد از دیگر سو نشانه ای از جامعه دوقطبی ترکیه و نحوه برخورد دولت اردوغان نسبت به آنهاست.
نگرانی های دولت ترکیه با توجه به تحولات داخلی و جایگاه نظامیان(ولو تضعیف شده در این کشور) همچنین شرایط منطقه ای بویژه در مصر تا حدود زیادی قابل درک است. اگرچه تناقض های فکری و عملی که اردوغان دچار آنست تا حدودی دست وی را بسته است، ولی به نظر می رسد با توجه به اهمیت حفظ قدرت برای وی و درسی که از مصر گرفته، بتدریج برای این وضعیت راه چاره ای بیندیشد تا ادامه قدرت خود وحزب عدالت و توسعه را به رغم مخالفت ها استمرار بخشد.
جرس

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (0)