پایانی بر یک آغاز؟

دو سال از شروع اعتراضات مردمی در مصر می گذرد. بیست و پنج ینایر(ژانویه) برگ زرینی در تاریخ تحولات مصر جدید است. صفحه‌ای که آغازگر حرکت اعتراضی و تظاهرات گسترده مردم مصر در شهرها و استانهای مختلف این کشور در سال دوهزار و یازده میلادی بود و نهایتا در یازده فوریه همان سال(بیست و دو بهمن هشتاد و نه) در عرض هفده روز ، منجر به سرنگونی حسنی مبارک پس از سی سال حکومت مطلقه فردی شد. گروههای دعوت کننده شاخه‌های جوانان احزاب سیاسی و اخوان المسلمین، سازمانهای کارگری، گردانندگان صفحه فیس بوک" ما همه خالد سعید هستیم"... بودند. سازمان دهندگان راهپیمایی این روز را بخاطر این برگزیده بودند که بعنوان "روز ملی پلیس" ، جشن و مراسم در این روز برگزار می شد.

میدان تحریر قاهره، بخشی از تاریخ شفاهی و مکتوب این کشورست. به گونه‌ای که با مرور شعارها و دیوار نوشته‌ها می توان به مروری سریع نسبت به تاریخ و حوادث مهم این کشور و چهره‌های محبوب و مردود آن پی برد. اگر گذرتان به میدان التحریر قاهره افتاده باشد، دیوار نوشته‌ها و شعارهای زیادی در اطراف میدان به چشم تان می خورد. از جمله این دست نوشته‌ها یاد شهدای مصری است، بخصوص خالد سعید، جوان ۲۸ ساله اهل اسکندریه که ژوئن سال ۲۰۱۰ بر اثر شدت شکنجه و ضرب وشتم نیروهای پلیس مصر به اتهام پخش فیلمی در اینترنت مبنی بر فساد پلیس کشته شد و نقشی تقریبا مشابه محمد بوعزیزی (دستفروش تونسی که ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰ در اعتراض به تحقیر و توقیف کالاهایش توسط یک مأمور ، خود را در مقابل ساختمان شهرداری به آتش کشید) در خیزش مردم مصر ایفا کرد؛ با این تفاوت که بوعزیزی با خودسوزی جرقه‌ای به خرمن اعتراضات مردم تونس زد و کشته شدن خالد سعید به دست نیروهای پلیس پس از چند وقت، یکی از عوامل برانگیخته شدن خشم مردم مصر شد.

گذشته از نوشته‌های کج و معوج، رنگ و وارنگ و کوچک و بزرگ متعدد در رد و تایید سیاستمداران گذشته و حال که گاهی با تصاویر آنها یا ضربدری بر صورت‌شان برای نفی آنان نقش دیوارست؛ دورتادور میدان تحریر همچنین شعارهایی در رابطه با ایام مهم تاریخی از جمله بیست و پنج ینایر(ژانویه) بر روی دیوارها دیده می شود. شعارهایی که به نظر می رسد هم در قبل از پیروزی قیام مردم مصر بر دیوارها حک شده و دعوت به گردهم آیی مردم در این روز دارد و خاطره‌ای شیرین در ذهن سازندگان این روز بزرگ است و هم نوشته هایی در طی روزها و ماههای پس از پیروزی و سقوط مبارک با ذکر خاطره آن ایام. شعارهایی مانند "۲۵ ینایر انزل الشارع"، "۲۵ ینایرالثوار راجعین"، "۲۵ ینایر قادمون"...

مبارک در اواخر شب جمعه ۲۸ ژانویه در نخستین سخنرانی تلویزیونی خود از زمان شروع تظاهرات به مردم وعده داد برای اصلاحات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، مانند افزایش دمکراسی و آزادی‌های شهروندی و حل مشکل بیکاری تلاش کند، ولی مردمی که دیوارهای ترس در وجودشان ترک برداشته بود و از یک سو پشت گرم به سرنگونی بن علی در تونس بودند و از دیگر سو خسته از شنیدن شعارهای تکراری ازین دست، و هم ازینکه چرا همچون سایر تحولات، خود پیشگام اعتراضاتی به این اهمیت در منطقه نشده اند، راضی به این اظهارات نشدند و حرکتی را که در بیست و پنجم ژانویه شروع کرده بودند در مدتی کوتاه به سرانجام رساندند.

پس از سرنگونی بن علی و مبارک، موج اعتراضات مردمی سراسر منطقه را فراگرفت و بسیاری از کشورهای دیگر را نیز از خود متاثر کرد، ولی تحولات مصر که ادامه اعتراضاتی از همین دست در سالها و دهه‌های قبل بود، و این بار در بیست و پنج ژانویه شروع شده بود، پایانی بر حرکت مسالمت آمیز اعتراضی مردم در جهان عرب بود و اگر به یک روایت، ازین تحولات برخی تعبیر "بهار عربی" داشتند، پس ازمصر، سایر اتفاقات جهان عرب را با حجم زیاد تخریب و کشتار، دیگر نمی شد در قالب این تعبیر که از یکسو یاداور بهار پراگ بود و از دیگرسو نویدبخش آغاز رویش و شکفتن که با بهار همراهست، تلقی و تفسیر کرد. تحولاتی که یا با تهاجم کشورهای غربی و عربی مثل ناتو در لبیی منجر به سرنگونی رییس کشور شد، یا با مداخله و لشکرکشی کشورهای همسایه در بحرین ناکام و سرکوب شد، یا با فتنه گری و حمایت‌های گسترده کشورهایی مثل ترکیه و قطر در سوریه از حرکت اولیه مسالمت آمیز خود کاملا منحرف و تبدیل به جنگی داخلی تمام عیار با رویکرد طایفه‌ای - مذهبی شد و در تمام این کشورها هر چه پس از سرنگونی مبارک در مصر رخ داد، دیگر در قالب حرکت مسالمت آمیز و تعبیر جذابی چون "بهار عربی" نمی گنجید.

حال، پس از تصویب قانون اساسی مصر در ماه گذشته، درحالی که گروه‌های سیاسی مختلف خود را برای انتخابات پارلمانی آینده آماده می‌کنند ، میدان تحریر قاهره و برخی شهرهای دیگر مصر صحنه مقابله و چالش موافقین و مخالفین محمد مرسی رییس جمهور این کشور شده است. بخشی از مخالفین خصوصا جوانان گروههای مختلف مثل سال گذشته در این روز در میدان تحریر مصر گرد هم آمده، ضمن یادی از گذشته، خواستهای خود را از حکومتی که از دل این اعتراضات خارج شده سر داده خواستار تکمیل اهداف انقلاب خود هستند. آیا دولت مرسی می تواند حوادث روزهای آینده را با تدبیر و درایت و در نقش رییس دولتی که از دل یک انقلاب خارج شده، مدیریت کند؟
جرس

جمیله کدیور | لینک ثابت