حماس و دولت ناظرغیرعضو فلسطینی

تشکیلات خودگردان فلسطین، پیش نویس قطعنامه ارتقای وضعیت فلسطین از نهاد ناظر به دولت ناظر غیرعضو را به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه داد. این درخواست در حرکتی سمبلیک ۲۹ نوامبر، ۶۵ سال پس از تصویب قطعنامه ۱۸۱ در تاریخ ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ برای تقسیم فلسطین به دو کشور جدای عبری و فلسطینی مطرح می شود. درحالیکه عضویت کامل در سازمان ملل باید مورد تائید شورای امنیت قرار گیرد، رسیدن به وضعیت دولت ناظر غیرعضو در سازمان ملل، مشابه وضعیتی که واتیکان برخوردارست، صرفا نیازمند تائید مجمع عمومی سازمان ملل است. فلسطيني‌ها سال گذشته قطعنامه‌اي به سازمان ملل ارائه کردند و در آن خواستار تغيير وضعيت خود به يک کشور مستقل فلسطيني در سازمان ملل بودند که اين قطعنامه با حق وتوی آمریکا در شورای امنیت متوقف شد. البته وزیر خارجه امریکا در واکنش به درخواست جدید دولت خودگردان فلسطین گفته: بسیار شفاف برای رهبران فلسطین بیان کرده‌ایم که ما مخالف تلاش‌های فلسطین برای پیوستن به سازمان ملل، خارج از چارچوب مذاکرات مستقیم هستیم. راه‌حل دو کشور که خواسته مردم فلسطین را برآورده کند،‌ از بیت‌المقدس و رام‌الله می‌گذرد، نه از نیویورک.

وضعيت دولت ناظر، به فلسطيني‌ها اجازه پيوستن به ديگر نهادهاي وابسته به سازمان ملل و همچنين ديوان بين المللي کيفري را مي‌دهد . فلسطيني‌ها مي‌توانند ازین پس شکايات خود را عليه اشغالگری اسرائيل و جنایاتی که مرتکب می شود را رسما به نهادهای ذیربط بین المللی ارائه دهند. این موضوع نه فقط موجب نگرانی اسراییل، بلکه باعث نگرانی برخی متحدین غربی اسراییل شده است.
پیش ازین سخنگوی وزارت امور خارجه اسرائیل ابراز نگرانی کرده بود اگر فلسطین به عنوان یک کشور غیرعضو سازمان ملل متحد شناخته شود، از دادگاه بین المللی کیفری بخواهد برای حل‌وفصل اختلافاتش با اسرائیل و حضور آن در کرانه باختری و قدس شرقی وارد عمل شود.
بر اساس طرح پیشنهادی عباس، فلسطینی ها عملا از سرزمین های اشغال شده در سال ۱۹۴۸ چشم پوشی می کنند و مرزهای ۱۹۶۷ را به رسمیت می شناسند. ریاض منصورنماینده فلسطین در سازمان ملل گفت هدف از این تصمیم فلسطین ایجاد شرایط مناسب برای پایان بخشیدن به اشغالگری اسرائیل و تشکیل کشور مستقل فلسطین در مرزهای ۱۹۶۷ به پایتختی قدس شرقی است
.

عباس؛ مرزهای فلسطین و حق بازگشت فلسطینیان

چندی پیش محمود عباس رئيس تشكيلات خودگردان در گفتگو با بخش خبري تلويزيون اسراییل، با تاکید بر اینکه تا زمانی که وی بر مسند قدرت باشد اجازه نخواهد داد انتفاضه سوم در این سرزمین شکل بگیرد، در پاسخ به این سئوال که آيا خواهان بازگشت به صفد در منطقه الجليل (زادگاهش) است، گفت:"يك بار صفد را ديده ام ؛ من فقط حق ديدن آن را دارم نه حق زندگي كردن درآن. به نظر من فلسطين درحال حاضر محدود به اراضي سال ۱۹۶۷ است و قدس شرقي مركز آن به شمار مي آيد و غزه و كرانه باختري نيز داخل در سرزمين فلسطين هستند اما بقيه قسمت ها متعلق به اسرائيل است و اين وضعيت كنوني تا ابد ادامه خواهد داشت. من هم پناهنده ام اما در رام الله زندگي مي كنم".
این اظهارات با مخالفت و خشم محافل مختلف سياسي و مردمي فلسطين درباره حق بازگشت آوارگان فلسطینی مواجه شد، به گونه ای که بسیاری آن را خیانت به مسئله فلسطين، حقوق مشروع مردم فلسطین دانستند، مجلس قانونگذاري فلسطین خواهان کناره گیری عباس به خاطر این اظهارات و كوتاهي او در مسئله حق بازگشت فلسطينيان شد .

در آن مقطع، حماس یکی از شدیدترین مواضع خود را علیه اظهارات عباس اتخاذ کرد. اسماعیل هنیه، نخست‌وزیر دولت حماس در غزه ضمن انتقاد از مواضع رئیس تشکیلات خودگردان در قبال حقوق ملت فلسطین گفت: ابومازن اشتباه بزرگی مرتکب شده و حق شش میلیون آواره فلسطینی را نادیده گرفته است...هیچ کس حق ندارد از یک وجب خاک اراضی فلسطین چشم‌پوشی کند."

ابومازن در سخنان خود، عملا جعرافیای فلسطین را به مرزهای نوار غزه و کرانه غربی محدود کرد. این موضعگیری از نگاه بسیاری از فلسطینی ها به منزله چشم پوشی از حقوق مسلم فلسطینی هایی بود که جامعه بین الملل بر اساس قطعنامه ۱۹۴ آن را به رسمیت شناخته بود.

سازمان ملل درباره حق بازگشت و تعیین سرنوشت چهارده قطعنامه صادر کرده و در آنها بخصوص در قطعنامه ۱۹۴ بر حق بازگشت آوارگان به فلسطین و تشکیل کمیته ای برای دادن گزارش به سازمان ملل در این خصوص و درباره پایبندی به آتش بس و عدم هتک حرمت به مقدسات در قدس شریف تاکید کرده است.


حماس؛ موافق یا مخالف؟


هرچند حرف و حدیث در مورد اختلافات داخلی حماس تازگی ندارد، ولی قرینه های موجود در رابطه با اختلاف درون این جنبش را می توان در قبال طرح پیشنهادی محمودعباس با توجه به دامنه وسیع اظهارات و مواضع متفاوت چهره های شاخص حماس در داخل و خارج بعینه دید.
«خالد مشعل»، رییس دفتر سیاسی حماس با اعلام حمایت جنبش‌های اسلامی از طرح ارتقای جایگاه فلسطین، تصریح کرد: به این طرح باید از جنبه ملی نگریست زیرا جزو حقوق لاینفک ملت فلسطین به شمار می‌رود. او در گفتگوی تلفنی با رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، موافقت خود را با عضویت غیر رسمی فلسطین در سازمان ملل متحد اعلام کرده، گفته بود درخواست عضویت غیر رسمی فلسطین در سازمان ملل متحد باید در چارچوب یک دیدگاه و استراتژی ملی صورت گیرد، راهبردی که حافظ اهداف و آرمانهای ملت فلسطین باشد
مشعل با اعلام اینکه آشتی سیاسی یک ضرروت است و این هدف پس از پیروزی مردم غزه در جنگ هشت روزه اخیر با اسرائیل باید در فضایی مثبت تحقق یابد، تاکید کرد که برادران مصری برای برگزاری دور جدید نشست‌های آشتی آماده می‌شوند تا پس از آن قدم‌های بعدی برای اتمام دودستگی و ساماندهی اوضاع داخلی فلسطین از طریق پایان دادن به مشکلات و تنش‌های امنیتی داخلی، یکی کردن دولت و قدرت، برگزاری انتخابات و بازسازی سازمان آزادی‌بخش فلسطین برداشته شود.
«محمود عباس» هم با اظهار امیدواری بر اینکه در پی رأی مثبت کشورها به این پیشنهاد، شاهد آشتی میان فتح و حماس باشد، قول داده پس از بازگشت از سازمان ملل اقدامات لازم برای ایجاد وحدت ملی را با شتاب بیشتری دنبال کند.

از طرف دیگر، موسی ابومرزوق، معاون رئیس دفتر سیاسی حماس هم در صفحه "فیسبوک"خود نوشت: دو گام در مقابل محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین قرار دارد که اگر به آنها عمل کند، امید بسیاری به مردم فلسطین برای تحقق آشتی ملی می‌دهد. اول عبارت است از دعوت محمود عباس از مرجعیت ملی موقت برای تشکیل جلسه و قرار دادن برگزاری انتخابات پارلمان در دستور کار خود به منظور زمینه سازی برای ایجاد مرجعیت و برنامه‌های ملی یکپارچه. دوم ازسرگیری فعالیت‌های شورای قانونگذاری فلسطین و تشکیل جلسه این شورا و تلاش در راستای آزادی اسیران فلسطینی.
البته این نگاه مثبت در بین دیگر رهبران حماس بخصوس رهبران مقیم داخل وجود ندارد. هرچند بر اساس یک خبر منتشره در اسکای نیوزعربی که در دیگر رسانه ها انعکاسی نداشت، هنیه از تلاشهای ابومازن برای عضویت غیررسمی در سازمان ملل استقبال کرده، در پی حمایت مشعل از طرح عباس، محمود الزهار از رهبران حماس از اين اقدام انتقاد كرد و گفت: "عباس نماينده همه فلسطيني ها نيست".
"صلاح البردویل"، از دیگرچهره های شاخص حماس نیز گفت: جنبش حماس با عباس در مراجعه به سازمان ملل برای عضویت در این سازمان همگام نخواهد بود، چرا که محمود عباس در این خصوص از حماس مشورت نگرفت و وی با حمایت کشورهای عربی به سازمان ملل می‌رود. حماس معتقد است که یکپارچه ساختن جبهه فلسطینی‌ها در خصوص برنامه‌های ملی در درجه بالاتری از مراجعه به سازمان ملل قرار دارد.
"ايمن دراغمه " نماينده حماس در مجلس قانونگذاري فلسطين علت اختلاف نظر ميان سران جنبش حماس درباره طرح محمود عباس برای به رسميت شناختن فلسطین در محدوده مرزهاي ۱۹۶۷ و ارتقاي جايگاه فلسطين در اين سازمان به عضو ناظر را نبود نقطه نظر مشترك و توافق كلي ميان فلسطينيان دانست و گفت: تصميم محمود عباس با توافق كلي فلسطيني ها حاصل نشده است... ما خواستار رهبری واحد برای فلسطین هستیم تا بتواند نماينده همه گروه هاي فلسطيني باشد و اوضاع را سامان دهد.
"عزت الرشق" عضو دفتر سياسي جنبش حماس هم اعلام کرد: ما از ارتقای جایگاه فلسطین در سازمان ملل حمایت و استقبال می کنیم، اما حاضر نيستيم كه حتي از يك وجب از خاك سرزمين فلسطين از "بحر تا نهر" چشم پوشي كنيم. طرح عباس براي به رسميت شناختن مرزهاي سال ۱۹۶۷ و چشم پوشي از ديگر مناطق با سیاست ما مغایرت دارد.
به نظر می رسد عدم صدور بیانیه رسمی از سوی حماس در این رابطه و محدود کردن موضع به بیان خبر تماس تلفنی مشعل با عباس در سایت رسمی این جنبش، به خاطر اختلافات درونی نیروهای این جنبش در رابطه با طرح پیشنهادی تشکیلات خودگردان باشد. مواضع فوق الذکر نه فقط بیانگر اختلافات در بین سران حماس پیرامون طرح پیشنهادی عباس است، بلکه نشانگر تناقض ساختاریست که حماس امروز با آن مواجهست. بعبارتی با توجه به پشتوانه فکری حماس در مخالفت با اشغالگری اسراییل، تاکید بر مبارزه و مقاومت تا بدست آوردن سرزمین های اشغالی ۱۹۴۸ و ۱۹۶۷ و بازگرداندن آوارگان، اهداف و شیوه های متفاوت مبارزه از تشکیلات خودگردان، رهبری حماس در خارج کشور لازمست مواضع خود را به طور روشن و صریح تبیین کند. از طرفی با توجه به اینکه موضوع آشتی ملی بین فلسطینیان در دستور کارست، باید حماس مشخصا دیدگاههای خود را در رابطه با موضوعات مورد اختلاف این جنبش با تشکیلات خودگردان فلسطین که سالها موجب نزاع بین طرفین شده را در رابطه با به رسمیت شناختن اسراییل، گفتگو با این رژیم، مبارزه برای برگرداندن سرزمین های اشغالی و بازگشت آوارگان، روشن کردن مرز میان مبارزه و تروریسم و... بیان نماید. با توجه به اظهارنظرهای اخیر خالد مشعل به نظر می رسد مواضع امروز رهبری حماس در خارج کشور متناسب با تحولات و واقعیات موجود جهان عرب، به مواضع تشکیلات خودگردان نزدیک و با رهبری حماس در داخل اراضی اشغالی درگیر دچار تناقض اساسی شده است. حمایت از تشکیل دولت در مرزهای ۱۹۶۷ به جای آزادسازی کامل سرزمین فلسطین از جمله بارزترین نمادهای این اختلاف نظر است.

برخی گروههای فلسطینی معتقدند طرح ابومازن ضمن اینکه از جهاتی در یک نگاه کوتاه مدت می تواند حاوی جنبه های مثبتی برای فلسطینی ها باشد، ولی با توجه به اینکه پيشنهاد وي سرزمين فلسطين را در مناطق كرانه باختري رود اردن و باريكه غزه محدود مي كند، باب مطالبه حقوق تاریخی مردم فلسطین را مسدود می کند و اختلافات میان فلسطینی ها را دامن زند. هرچند این طرح از منظری موجب می شود گروههای مختلف فلسطینی از جمله حماس ناگزیر شوند دیدگاههای خود را بروشنی تبیین کنند.

مجله

جمیله کدیور | لینک ثابت