جایگزین سنگسار

فراموش نمی کنم اردیبهشت سال 1358 بعد از شهادت استاد مطهری، علامه طباطبایی با لبهایی لرزان و چشمان پر نفوذ حود،به گونه ای مقطع گفت:"چهره اسلام زیباست، زشتش نکنید."

این کلام را می توان در موضوعات مختلف و به کرات در شرایط فعلی به عنوان یک دغدغه و دلنگرانی مطرح کرد.

چندی پیش برای نوشتن مقاله ای تخصصی در یک مجله علمی پژوهشی تحت عنوان "سنگسار در عصر غیبت" در صدد برآمدم پس از بررسی قرآنی و روایی موضوع، نظرات مراجع و علمای معظم را با رویکردهای مختلف فکری در این باره جویا شوم.

مهمترین دغدغه فکری من در نگارش آن مقاله، نگرانی ازخدشه بر ساحت اسلام و مسلمانی در شرایط کنونی با اجرای چنین احکامی بود.موضوعی که علیرغم صدور بخشنامه رییس قوه قضاییه ، همچنان هر از چندگاهی در گوشه ای از کشور اجرا می شود و موج هجمه بر اسلام و مسلمانان به عنوان دینی خشن در نقاط مختلف دنیا آغاز می شود.

بحث دوباره موضوع سنگسار و محکومیت چندباره کشورمان به نقض حقوق بشر به خاطر مطرح شدن صدورحکم سنگسار سه موردجدید، این سوال را ایجاد می کند که با توجه به نظر حضرت امام در اوایل دهه 60 که توسط آیت الله بجنوردی عضو شورای عالی قضایی وقت، عنوان شد و یخشنامه رییس قوه قضاییه در سال 82، چرا قانونی متناسب با ضرورتهای جدید تصویب و تدوین نمی شود؟

در زمان نگارش مقاله مورد نظرسوالهایی برای تعدادی ازمراجع و علما ارسال کردم. از بین مراجع و علمایی که به پرسش های من در رابطه با سنگسار پاسخ دادند، آیات عظام منتظری، مکارم شیرازی،صانعی،موسوی اردبیلی، صافی گلپایگانی،محمد حسینی شاهرودی، صادق حسینی شیرازی، وحجت الاسلام مصباح یزدی قابل ذکرند.

نکات مهم استفتاهای انجام شده به تفکیک شخصیت مورد نظر بدین شرح است:

آیت الله العظمی منتظری:"…هرگاه اجرای حکم مجازات در بعضی شرایط مستلزم عوارض منفی باشد، حاکم اسلامی می تواند و باید به طور موقت اجراء آن را متوقف نماید تا شرایط مناسب پیدا شود و این حقیقت از موثقه غیاث بن ابراهیم به خوبی فهمیده می شود…"

آیت الله العظمی مکارم شیرازی:" ما حکم رجم را در این زمان اجازه نمی دهیم…"

آیت الله العظمی صانعی:"…آری، وقتی به اینگونه مساله ها برخورد نمودیم دقت زیادتری در استنباطمان بنماییم تا شاید به نظریه و فتوای مثل میرزای قمی (قدس سره)برسیم که معتقد است جواز اجرای حدود در زمان غیبت محل تامل و توقف است و یاید به جای آنها تعزیر نمود و یا در رابطه با اثبات آن به طرق خاصه یعنی چهار مرتبه اقرار عن وجدان دینی و وضعی که در روایات آمده و یا چهار شاهد عادل آن هم با وضع خاص به خود که غالبا بلکه به طور کلی در ازمنه بعد از زمان حضور ائمه معصومین(صلوات الله علیهم اجمعین) تحقق پیدا نکرده و نمی کند که بنده بر این نطر هستم و راه اثبات را در حدود عرضیه منحصر به همان دو راه می دانم لاغیر…"

آیت الله العظمی موسوی اردبیلی:"با توجه به این که لزوم رعایت مصالح اسلام و مسلمین نیر جزء احکام اسلامی است، چنانچه در مقام اجرا تزاحم پیش آید ، فقیه جامع الشرایط پس از مشورت با افراد کارشناس متدین و رعایت احتیاط و الاهم فالاهم می تواند در این رابطه اقداماتی صورت دهد."

آیت الله العظمی صافی:"لازم به ذکر است آنچه موجب وهن اسلام و مسلمین است اینکه مسلمانها در برابر کفار و قوانین لائیکی و غیر مبتنی بر رسالات انبیا خود باخته باشند و از مواضع اسلامی خود تنازل کنند…"

آیت الله العظمی صادق حسینی شیرازی:" …باید دانست تمام احکام الهی با فطرت و عقل سلیم سازگاری دارد. اگر چه ما نتوانیم پی به علل اصلی آن ببریم ، ولی چون صادر از خالق دانا و توانا و حکیم است و حکیم کار بیهوده نمی کند، پس باید تسلیم شد، حتی اگر مصلحت آن را درک نکنیم…اظهر این است که در اجرای احکام و حدود الهی چنانچه شرایط آن محقق شود، فرقی بین زمان غیبت و زمان حضورنمی باشد…"

آیت الله العظمی محمد حسینی شاهرودی:"رجم در خصوص موارد خاص می باشد و توجیه حکم رجم از روایات صحیحه وارده از اهل بیت علیهم السلام و آنچه در کتاب علل الشرایع آمده قابل تردید نمی باشد…رجم در زمان غیبت معصوم نیز لازم الاجرا می باشد."

حجت الاسلام مصباح یزدی:"تغییر قانون خدا به هیچ وجه و در هیچ شرایطی جایر نیست، ولی ممکن است در مواردی عدم اجرای آن ضرورت پیدا کند و تشخیص مورد آن بر عهده ولی فقیه است..."

با توجه به تقطه نظرات فوق الذکر که از یک سو نشانه تنوع و غنای اندیشه دینی ست و از سوی دیگر نشانه دیدگاههایی ست که بر اساس آنها می توان در رابطه با محکومین سنگسار به گونه دیگری عمل نمود؛ به نظرم اجرای حکم سنگسار و احکام مشابه در شرایط فعلی بر اساس نظرات فقهی موجود جفای به دین و دینداران است . اینکه چرا علیرغم تلاشهای فراوان این مهم هنوز به نتیجه نیانجامیده، جای تعجب است.

بیش از همیشه نیازمندیم که قوانین فقهی و نیز اجرای احکام متناسب با زمان و مکان تدوین و اجرا شود. اجتهاد پویای فقه شیعه- که همواره به عنوان وجه شاخص تشیع معرفی می شود- مهمترین نمودش در توجه به دو مقوله اساسی زمان و مکان است. چنان که امام خمینی(ره) متناسب با شرایط انقلاب و نشکیل جمهوری اسلامی در برخی نظریات خود تجدید نظر کردند.

روزنامه اعتماد

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (18)