دهمین سال تولد مکتوب

امروز دهمین سال تولد مکتوب است.
گویی همین دیروز بود که تصمیم به تاسیس وب سایتی مشترک گرفتیم و ورودمان را به دنیای وب اعلام کردیم.
دنیایی که نه نیاز به مجوز دارد و نه می شود جلو گسترش اندیشه و حاصل آن را گرفت.
هرچند که سالهاست مکتوب فیلتر شده است ولی خوانندگان قدیمی ما را تنها نگذاشته اند.
در این ده سال هر چند در نوشتن کوتاهی هایی داشتیم ولی این ریسمان اتصال به همت شما خواننده عزیز که مهمترین مشوق ما در ادامه این راه بودید، همچنان محفوظ است.
الان مکتوب جزیی از زندگی ما شده است. آرشیوی که گویای احوال ما و بیانگر خاطرات ما و خوش حالی های ماست.
هرچند خیلی از آنچه مدنظرمان بود تا به امروز محقق نشده، ولی از داشتن مکتوب و خوانندگان و مخاطبینی چون شما به خود می بالیم.
و آخرین کلام اینکه به رغم حضور نسبتا فعال در برخی شبکه های اجتماعی، مکتوب برایم همیشه جایگاهی خاص داشته و دارد.
قصور و کوتاهی ما را در بروز کردن مرتب پذیرا باشید

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (9)

گفتگویی در مورد تبرئه مبارک

پیرو حکم صادره مبنی بر تبرئه مبارک توسط دادگاه مصر، گفتگویی با شفقنا داشتم که متن آن در زیر می آید:

***
دکتر کدیور در گفت وگو با شفقنا: تبرئه مبارک مهر تاییدی بر پایان حرکت آزادیبخش مردم به دست نظامیان است

حکم تبرئه حسنی مبارک نشانه ای بر بازگشت به عصر مبارک است. این را دکتر جمیله کدیور، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی و تحلیلگر مسایل خاورمیانه می گوید. او صدور این حکم را همچنین حاوی پیامی برای مردم مصر می داند که دیگر علیه حکومت اعتراض نکنند.

کدیور در گفت وگو با شفقنا یادآوری می کند: این حکم اگر به همین وضع باقی بماند، به منزله مهر تاییدی بر پایان حرکت آزادیبخش مردم مصر به دست نظامیان بوده و سرخوردگی و یاس جدی بین جوانان و نیروهای منتقد وضع موجود ایجاد خواهد کرد.

گفت وگوی شفقنا با دکتر جمیله کدیور درباره تبعات تبرئه حسنی مبارک در آینده مصر را بخوانید:

*پیام حکم تبرئه مبارک به نظر شما چیست و مخاطب آن کیست؟

به نظرم مهمترین مخاطب این حکم مردم مصر، بویژه کسانی هستند که در اعتراضات سال ۲۰۱۱ شرکت کردند. تا پس از این بدانند که دست به اعتراض علیه هیچ حکومتی نزنند، چون عملا محکومند. به وضع موجود و محتوم خود قانع باشند، چون یحتمل اوضاع بدتر از بد خواهد شد.

نیروهای نظامی و پلیس مخاطب بعدی هستند که نگران برخورد خشونت آمیز با مخالفان نباشند، چون خشونت و کشتار مخالفان، مجازات و عقوبتی متوجهشان نمی کند.

نیروهای سیاسی رژیم گذشته مخاطب بعدی هستند که خود را برای ورود به عرصه قدرت آماده کنند چون عملا این حکم یک نشانه برای بازگشت به دوران مبارک بود.

این حکم ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی و قضایی دارد ولی به نظرم مهمترین پیام آن این بود که دستگاه قضای مصر هیچ تغییری نکرده و جزیی از سیستم سیاسی مصر است و استقلال لازم جهت حکم علیه مبارک و سیاست های متخذه وی را ندارد. این جمله قاضی در جلسه دادگاه «پرونده قرن» طرفدارانه و خیلی معنی دار بود، وقتی گفت: «تنها تاریخ و خدا می توانند علیه مردی حکم صادر کنند که بیش از سی سال به عنوان رییس دولت به مصر خدمت کرده است. من نمی توانم حسنی مبارک را محکوم کنم.» نبود اعتراض از سوی حقوقدانان و قضات می تواند ضربه جدی به اعتبار دستگاه قضایی مصر در آینده بزند. شاید به همین دلیل دادستان کل مصر از وجود شایبه هایی در حکم صادره سخن گفته است.

به نظرم، این حکم اگر به همین وضع باقی بماند، به منزله مهر تاییدی بر پایان حرکت آزادیبخش مردم مصر به دست نظامیان بوده و سرخوردگی و یاس جدی بین جوانان و نیروهای منتقد وضع موجود ایجاد خواهد کرد.

*با وجود اینکه در مصر کودتا شده و دولتی مخالف انقلاب و بهار مصری به قدرت رسید آیا پیش بینی می شد که مبارک و همراهانش از همه اتهامات تبرئه شوند؟

در عالم سیاست کلا، پیش بینی امور خیلی امری معقول و مرسوم نیست. منتها قرینه ها در کنار هم می توانند نشانه ای باشند که این اتفاق برنامه ای بود که به این نقطه در آستانه روزهای خیزش مردم مصر برسیم. روند تحولات از حدود سه سال قبل، یعنی زمانی که حکم حبس ابد مبارک صادر شد تا به امروز، نشان از آن داشت که انتظار حکم سنگینی برای مبارک و پسران و وزیر کشورش نمی رود، ولی تبرئه این افراد از همه اتهامات موضوع دیگری است که گرچه در ابتدا انتظارش نمی رفت، ولی بعد از احکام صادره برخی وابستگان رژیم مبارک از جمله احمد عز و اظهار نظرهایی مبنی بر اینکه هیچ مدرک و سندی در دست دادگاه علیه مفاسد و جنایات مبارک و وابستگانش وجود ندارد و دادگاه جنایی فقط با وجود این اسناد (که عملا نابود شده و در اختیار دادگاه نبود)، می توانست حکمی علیه مبارک صادر کند، این احتمال بیشتر شد.

*تبرئه مبارک در سه مرحله قابل اثرگذاری است در کوتاه مدت، در میان مدت و در دراز مدت. پیش بینی شما از آثار این حکم در برون و دورن مصر در این سه فاصله چیست؟

در داخل مصر در کوتاه مدت این اتفاق موجب گسترش بیشتر اعتراضات خواهد شد. همچنان که طی روزهای گذشته شاهدش بودیم و قطعا در روزهای آینده نیز بیشتر خواهد شد، البته به همین میزان سرکوب، تهدیدها علیه معترضین و خشونت پلیس و نیروهای نظامی نیز افزایش می یابد.

هرچند از زمان کودتا علیه اولین رییس جمهور غیرنظامی و منتخب کشور قطب بندی بین نیروهای سکولار از یک سو و طرفداران اخوان و دیگر گروه های اسلامی از طرف دیگر، اختلافات تشدید شده بود و اخوان هراسی بر معادلات سیاسی حاکم بود و سیسی توانسته بود از این هراس، یارگیری از بین نیروهای سکولار داشته باشد، به نظرم این حکم و همزمانی آن با برخی محاکمه های نیروهای اخوان و نیروهای انقلاب بعضی معادلات سیاسی را به سمت تغییر پیش ببرد. به این ترتیب احتمال آن است که بعضی اختلافات بین نیروهای مخالف سیسی، در پی این حکم، کاهش پیدا کند یا حتی بعضی طرفداران سرنگونی مرسی یه صف معترضین بپیوندند و برخی ایتلاف های موقتی جدید شکل بگیرد. به این ترتیب، نه فقط از جانب نیروهای اخوان و سایر گروه های اسلامی، بلکه نیروهای سکولار دخیل در اعتراضات ۲۰۱۱ نیز وارد صحنه اعتراضات خواهند شد و عملا آرایش نیروهای سیاسی داخلی که تا حدودی ذیل سکولار- اسلامگرا در مقابل مرسی شکل گرفته بود، تغییر حالت خواهد داد.

در میان مدت، طرفداران رژیم سابق در کنار طرفداران سیسی خود را بازسازی خواهند کرد و به تدریج بر موج قدرت سوار خواهند شد. از جمله برای انتخابات پارلمانی چند ماه آینده و کسب اکثریت کرسی ها برنامه جدی دارند.

نتیجه درازمدت به عوامل متعدد داخلی و خارجی بستگی دارد. اینکه نیروهای مخالف چگونه بتوانند خود را احیا کنند یا در مقابله با سرکوب رژیم مقاومت کنند. از طرف دیگر، حول محوری واحد بتوانند یکپارچه و متحد شوند و صد البته بتوانند بدنه اجتماعی بخصوص کارگران را با خود همراه کنند.

در رابطه با بعد خارجی، با توجه به درگیر بودن توجهات به قضیه داعش در منطقه، تا زمانی که این نگرانی وجود دارد، بعید می دانم تبرئه مبارک بتواند دغدغه خاطری برای کشورهای خارجی باشد. چه بسا بسیاری از متحدین سابق از اسراییل گرفته تا کشورهای عربی و غربی در ته دل از این حکم خوشحال هم باشند.

*برخی تحلیل گران بر این باورند که این حکم شعله های بنیادگرایی در شمال آفریقا را افروخته تر می کند. برخی هم نظری کاملا برعکس دارند و معتقدند صدور این حکم به معنای تایید قدرت نظامی ها تا اطلاع ثانوی است و دیگر خبری از انقلاب و نا آرامی و شورش نخواهد بود. شما با کدام رویکرد همدلی بیشتری دارید؟

من فکر نمی کنم تاثیری بر بنیادگرایی در شمال آفریقا داشته باشد. فعلا هم توجه افراطیون مذهبی و هم توجه مخالفین با افراط معطوف به داعش است. افراطیون درصدد تقویت داعش و مخالفین در صدد مقابله و تضعیف آن. بعبارتی الان مبارک و حکم تبرئه او مساله اصلی آنها نیست. این حکم بیشتر ابعاد داخلی دارد و یک دهان کجی آشکار به طرفداران تغییر و خیزش عربی در مصر و البته تا حدودی نیروهای تحول خواه در کشورهای دیگر است.

بنابراین من با رویکرد دوم بیشتر موافقم که این حکم به منزله تایید قدرت نظامی ها تا اطلاع ثانوی است. با یک ملاحظه و آن اراده مردم مصر برای مقابله با استبداد نظامی هاست که اگر این اراده وجود داشته باشد، هیچ نیرویی توان مقابله با آن را ندارد. البته با توجه به پیامدهای منفی که تحولات این سال ها بر توریسم و اقتصاد و وضعیت معیشت مردم گذاشته، تصور نمی کنم بدنه اجتماعی مردم چندان با طرفداران تغییر همراهی و همدلی نشان دهند.

*این حکم تاثیرات فرا مرزی هم دارد. چه تاثیراتی در غرب و دنیای عرب خواهد داشت؟

من تا این لحظه که این گفت وگو در حال انجام است، واکنش مستقیمی از سوی غرب یا جهان عرب ندیده ام. نه از طرف دولت ها و نه از طرف نهادهای حقوق بشری و سازمان های غیر دولتی. تنها وزیر خارجه بحرین از حکم تبرئه مبارک استقبال کرده و این پیام را در صفحه توییتر خود گذاشته است: تحيا مصر المحروسة بعين الله التي لا تنام .. و يحيا العدل . #محاكمة_مبارك .

حتی واکنشی تا این لحظه از سوی مقامات ایرانی و وزارت خارجه ایران هم ندیده ام. شاید به همان دلیلی که معمولا در پاسخ به دیگران تاکید بر استقلال دستگاه قضایی می شود، فعلا همه نظاره گرند.

فقط برخی رسانه های غربی یا فعالان در شبکه های اجتماعی فیس بوک و توییتر از سراسر دنیا به حکم معترض بودند. البته شاید در روزهای آینده واکنشی از طرف دولت ها یا نهادهای غیر دولتی صورت بگیرد که البته بشخصه خیلی بعید می دانم. ممکن است برخی چهره های چپ یا اسلامی، عوامل دخیل در خیزش عربی در کشورهای مختلف شمال آفریقا یا حوزه خلیج فارس اعلام موضع کنند مثل توکل کرمان، فعال یمنی برنده جایزه صلح نوبل که واکنش نشان داد و ابراز تاسف کرد.

تاثیر مهمی که می تواند داشته باشد در حوزه مطالعات آکادمیک است که در مطالعات جنبش های اجتماعی توسط جامعه شناسان و علمای سیاست، موضوعاتی چون عوامل موثر در شکست خیزش های عربی، سرخوردگی یک نسل در تحقق آرمان هایش و برگشت به عقب، و نقش نظامیان در سیاست و قضاوت بطور جدیتر باید بررسی شود .

*آیا پیش بینی می شود مبارک دوباره رویای به قدرت رساندن پسرش را در سر بپرواند و برای عملی کردن آن گام بردارد؟

این امر به نحوه برخورد مردم مصر و نیروهای فعال در صحنه سیاسی مصر بستگی جدی دارد. بعید نیست که تحولات بعد از کودتا علیه مرسی، برای مهره چینی نیروهای سابق حاکم و اعاده حیثیت مبارک و خاندانش بوده باشد. حکم دادگاه این روند را برای اعاده حیثیت مبارک و وابستگانش و به قدرت رسیدن فرزند مبارک یا وابستگان به حزب حاکم سابق تسهیل کرد.

البته نتیجه انتخابات پارلمانی آینده مصر و میزان کرسی های هواداران حزب حاکم سابق مصر در تصمیمات آینده خاندان مبارک موثر است.

بنابراین شاید در کوتاه مدت نباید این انتظار را داشت، ولی به نظرم در میان مدت در صورت نبود مقاومت مردمی، می تواند مورد توجه قرار گیرد.

*آیا می توان مشابه حکم مبارک، برای محمد مرسی نیز انتظار تبرئه داشت؟

با توجه به قراین فعلی که از همه مهمتر وضعیت وابسته دستگاه قضایی مصر است این چنین حکمی را خیلی بعید می دانم. تبرئه مرسی عملا به منزله رد کودتای نظامی علیه وی و نفی اقدامات سیسی، نظامیان و متحدین آنها خواهد بود. به نظرم دادگاه و نظامیان مصر این امتیاز را در اختیار اخوانی ها قرار نخواهند داد چون عملا تمام سیاست هایشان طی این یک سال و اندی زیر سوال خواهد رفت.

با این وجود، باز هم در این رابطه باید منتظر برخی نشانه ها و قراین قبل از صدور حکم نشست.

گفت وگو از زاگرس بهشتی- شفقنا


جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (3)

انتشارات امید ایرانیان

امروز خبردار شدم که بالاخره مجوز انتشارات امید ایرانیان بعد از چند سال وقفه در کار انتشارات و چند ماه پی گیری، تمدید شد.

از همان روز نخست درخواست تمدید، مقاومت هایی از درون و بیرون وزارتخانه برای تمدید مجوز شکل گرفت. مدیر اداره کتاب شجاعی صائین ساعتی از درج یک خبر کوتاه در صفحه فیس بوکم نگذشته بود که در گفتگو با خبرگزاری فارس با غیر مجاز خواندن فعالیت ناشر، اصل درخواست مدیرمسوول انتشارات را رد کرد.

بعد از پی گیری های مکرر مشخص شد درخواستم در وزارتخانه گم شده است.

مدارک جدید خواسته شد. گویی قرار است ابتدا به ساکن و بدون هرگونه سابقه نشر، مجوز انتشارات را بگیرم.

اینگونه بود که تصور نمی کردم انتشاراتی که از سال ۸۰ شکل گرفت و دهها کتاب در حوزه های مختلف منتشر کرده و در دوران احمدی نژاد با عدم صدور مجوز برای کتابهای ارسالی از یک سو و گم شدن مدارک ارسالی از سوی دیگر، مجال فعالیت نداشت، مجددا امکان فعالیت پیدا کند.

جا دارد از وزیر محترم ارشاد جناب جنتی به خاطر حمایت شان در تمدید مجوز تشکر کنم.

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (5)