اسیدپاشی در اصفهان

هرکسی که خبرهای مربوط به ‫‏اسیدپاشی‬ در ‫‏اصفهان‬ را دنبال می کند، بدون تردید نخستین سوالی که به ذهنش متبادر می شود بررسی چرایی رخ دادن چنین حوادثی است.
اگر چه اولین گمانه زنی ها و شایعاتی که منتشر شد، آنرا به موضوع ‫حجاب‬ و ‫‏بدحجابی‬ و گروههای ‫‏امر‬ به معروف و نهی از منکر و اخبار و تحولات اخیر متوجه کرد، ولی به نظرم مهمترین دلیل کسانی که اقدام به اسیدپاشی کرده اند، نه موضوع حجاب و بدحجابی قربانیان این حادثه بوده- که بر طبق گفته آشنایان و رهگذران، این افراد از حجاب و ظاهر متعارفی برخوردار بوده اند- بلکه پدید آوردن فضای ناامنی و رعب و وحشت در جامعه، بویژه در بین زنان و دختران است.
اینکه از این فضای رعب آور چه فرد یا گروههایی سود می برند و چه برنامه هایی برای آینده دارند، باید منتظر آینده بود. ولی تحولات کشورهای پیرامونی و سیاست مبتنی بر رعب آنها را نباید در چنین اوضاعی دست کم گرفت.
واکنش سریع نیروهای حافظ نظم و امنیت و موضعگیری نهادهای ‫‏امنیتی‬ و ‫‏انتظامی‬ می تواند در برگرداندن آرامش به جامعه و خانواده ها موثر باشد.

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (1)

عید غدیر

کاش می شد عیدغدیر و همه عیدهای دیگر را در دنیایی بدون جنگ و خونریزی و خشونت بخصوص تحت لوای دین و مذهب به هم تبریک گفت.
عیدتان مبارک و به امید روزهای به از این و آرزوی آزادی همه عزیزان محصور و دربند.

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (3)

چرا ائتلاف علیه داعش موفق نبوده است؟


گفتگویی که با شفقنا در مورد داعش داشتم

***
چرا ائتلاف علیه داعش موفق نبوده است؟

جمیله کدیور، تحلیلگر مسایل خاورمیانه و نماینده اسبق مجلس شورای اسلامی معتقد است: ساده انگاریست که تلقی کنیم هدف ائتلاف بین المللی ضد داعش شکست و نابودی داعش است. او در گفت وگو با شفقنا به ریشه های شکل گیری داعش، دلایل ناتوانی جهان در نابودی این گروه و دلیل کامیابی داعش در جذب نیروهای غربی و مسلمانان غربی پرداخت و با تاکید بر اینکه نباید نقش عربستان و اندیشه های وهابی و سلفی مبلغینش را در تغذیه مساجد و مراکز اسلامی کشورهای غربی دست کم گرفت، بیان کرد: بسیاری از جوانان مسلمان در کشورهای غربی نوعا اسلام را از زاویه دید عربستان و آموزش های سلفی مبلغین و امام های مساجدی که با منابع مالی این کشور تغذیه شده، آموخته اند.

گفت وگوی شفقنا با دکتر جمیله کدیور را بخوانید:

*رسانه هایی که در غرب فعالیت می کنند اصرار عجیبی دارند که گروه داعش را «دولت اسلامی» توصیف کنند؛ بدون اینکه نگاه توهم توطئه داشته باشیم، علت این اصرار به استفاده از دولت اسلامی چیست؟

طبیعی است اخبار و گزارش با هدف مشخص تاثیر بر «مخاطب» تولید می شود. عملا امروز شبکه های جهانی ابزارهای تاثیرگذار بر افکار مردم عادی اند. مردم، جهان را از زاویه دید رسانه های جهانی دنیای پیرامون خود را می بینند و تحلیل می کنند. در این فضا، هر واژه یا عبارت بار خاص معنایی دارد. برای همین تحلیل محتوای رسانه های جهانی امری ضروری برای شناخت رویکرد آنها در قبال مسایل روز است. در همین راستا هم نمی شود از کنار استفاده این رسانه ها از عبارت «دولت اسلامی» بی توجه و به راحتی عبور کرد.

زیر سوال بردن اسلام، خدشه بر اسلام و مسلمانان اصیل در سراسر دنیا، معادل کردن اسلام با توحش و بربریت داعشی، از جمله مهمترین دلایل استفاده مکرر رسانه های جهانی از عبارت دولت اسلامی است. ضمن اینکه دولت های دیگری که صفت اسلامی را در ادامه نام رسمی خود دارند نیز هدف می گیرند. استفاده مکرر از این واژه در کنار تصاویر و اخبار مربوط به قساوت های داعش به تدریج ذهنیت بیننده و شنونده را در رابطه با اسلام و مسلمانان شکل می دهد که اسلام مساوی است با سبعیت، خشونت و توحش.

البته اخیرا برخی رسانه ها از تعبیر گروه «موسوم به دولت اسلامی» هم استفاده می کنند، تا ظاهرا با دقت بیشتری عمل کرده باشند ولی این هم به نظرم از سیاست های پنهان و موذیانه این رسانه هاست و از قبح موضوع نمی کاهد.

* رشد سریع این گروه نسبت به گروه های مشابه آن سوالی است که تا به حال کسی نتوانسته پاسخ روشنی برای آن بیان کند. به نظر شما چرا این گروه به سرعت برق آسایی به یک بازیگر مهم در خاورمیانه تبدیل شد؟

تصور نمی کنم این گروه یک شبه، یک ماهه یا حتی یک ساله ایجاد شده است. داعش شکل تکامل یافته افراط گرایی دینی است که ریشه آن به دهه های قبل بر می گردد. البته وضعیت جنگ داخلی در سوریه طی سه سال گذشته و حمایت همه جانبه غرب و کشورهای عربی و ترکیه، باعث مهاجرت افرادی با گرایش های افراطی از سراسر دنیا به این سمت شد و با حمایت های مالی و نظامی این کشورها، این گروه توانست به سرعت نضج بگیرد و فعالیت هایش را گسترش دهد. داعش شکل جهانی شده و بدون مرز افراط گرایی دینی با چهره ای تازه در سوریه و عراق بوده است. داعش آمیزه ای از افکار و نیروهای القاعده و النصره، افراطیون چچنی، سلفی هایی از کشورهای متاثر از خیزش عربی، برخی افراد که از غرب آمده اند و البته نیروهای محلی بومی است. البته نبود مقاومت جدی از یک سو یا همکاری هایی از مناطق تحت حمله از سوی فرماندهان و قبایل و طوایف در برابر آنها نیز در گسترش سریع آنها موثر بود.

و صدالبته عملکرد مالکی و اسد در قبال مخالفین را هم باید در کنار عوامل دیگر مورد توجه قرار داد. شاید اگر در سوریه و عراق در قبال مخالفین یا اهل سنت برخورد مناسب تر و معقول تری می شد، کار به اینجا کشیده نمی شد.

*برخی علت پیدایش این گروه را شکست آرمان های روشنگری اسلامی می دانند. آیا داعش محصول روشنگری(روشنفکری) اسلامی است؟

کسانی که چنین نظری دارند هم از روشنگری اسلامی اطلاع ناقصی دارند و هم از عوامل موثر در شکل گیری داعش. داعش محصول جهل است نه محصول روشنگری.

*داعش یک روز از بین خواهد رفت یا دست کم اینگونه قدرت اثرگذاری خود را از دست خواهد ولی این یک واقعیت مطلق است زمینی که داعش در آن روییده همچنان مستعد رشد گروه های نظیر داعش است؛ برای خشکانیدن این زمین چه راه حل هایی متصور است؟

طبعا باید زمینه های پدید آمدن چنین پدیده هایی مورد بررسی قرار گیرد تا بشود با آن مبارزه کرد. تا زمانی که علل پیدایی داعش یا گروه هایی همچون داعش مورد بی توجهی قرار گیرد، قطعا نمی توان انتظار داشت در آینده با موارد مشابه مواجه نشویم. گذشته از عوامل خارجی که با تقویت مخالفین در سوریه برای سرنگونی اسد از هیچ کمکی دریغ نکرد و عملا زمینه تقویت افراطی هایی همچون داعش شدِ این گروه حاصل جهل، فقر، ظلم، سرکوب و در حاشیه بودن شهروندان در جوامع خود است. به عبارتی عوامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی همه در شکل گیری این گروه دخیل بوده است؛ بنابراین تصور نشود با بمباران مواضع داعش یا کشتن سرکرده و نیروهای آن، موضوع داعش به پایان می رسد. وقتی می بینیم داعش به سرعت در حال جذب نیرو از کشورهای مختلف از منطقه تا کشورهای غربی است، وقتی می بینیم به راحتی در حال نهادسازی در مناطق تحت سلطه است، وقتی می بینیم سریع درحال پیش روی به سمت اهداف تعیین شده است، نفت می فروشد و مثل سایر دولت ها برای خود برنامه ریزی سیاسی، رسانه ای و اقتصادی می کند، این یعنی متوجه باشیم که داعش صرفا یک گروه تروریستی که سر می برد، زنان و دختران را می فروشد، اقلیت ها و کرد و ایزدی و شیعه را می کشد یا مردم را از خانه های خود آواره می کند، نیست. داعش مردمی از همین منطقه اند و در بین مردمی از جنس مردم همین منطقه در حال زندگی و حکومت است. به عبارتی زمینه های حکومت داعش در میان جماعتی از مردم همین منطقه و مردمی از نقاط دیگر وجود دارد. هر برنامه ریزی برای مواجهه با داعش باید این واقعیات را مد نظر قرار دهد والا این جماعت تحت عنوان دیگری از جاهای دیگر سر بر می آورد.

*برای مهار داعش هر کسی از منظر خود به موضوع نگاه می کند و راه حل ارایه می دهد. آمریکا و هم پیمانانش بر برخورد مسلحانه مقطعی تاکید دارند، ایران به تقویت دولت های مستقر می اندیشد و کشورهایی هم اگر چه علنی نمی کنند اما بدشان نمی آید آنها را به رسمیت بشناسند. به نظر شما برای جراحی این غده در خاورمیانه چه باید کرد؟

به نظرم اگر اراده از بین بردن داعش وجود داشت، تا به امروز می بایست چنین اتفاقی افتاده بود. الان با وضعیتی که درحال جریان است و گسترش مناطق تحت سلطه این گروه، روز به روز مهار این جماعت دشوارتر می شود. این که مناطق تحت سلطه داعش روز به روز گسترش پیدا می کند، اینکه مشکل خاص اقتصادی ندارند، اینکه نفت مناطق تحت کنترل داعش به راحتی زیر قیمت بازار به فروش می رسد و بدون دردسر به دست مشتری می رسد، این ها نشانه آن است که کشورهایی از حضور داعش سود می برند و از بودنش حمایت می کنند و وجودش را لازم می دانند و اصولا مهار داعش در نگاه آنها جایی ندارد. به نظرم داعش را باید یک پدیده چندوجهی دانست. برای مواجهه با آن هم باید به جنبه های امنیتی قضیه توجه کرد، هم جنبه های اجتماعی و فرهنگی پیدایش این گروه. از طریق نظامی می شود فعالیت ها و پیشروی های این گروه را محدود کرد ولی نمی شود ریشه کن کرد. برای ریشه کن کردن این گروه، زمینه های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی پیدایی آن را باید محو کرد. به علاوه باید حامیان منطقه ای و بین المللی آن از حمایت از این گروه به طور جدی و نه از سر تعارف و رودربایستی دست بکشند.

*سوالی که وجود دارد درباره شدت خشونت هایی است که این گروه مرتکب می شوند. آیا این خشونت ها فقط به قصد رعب انجام می گیرد یا دلایل دیگری هم دارد؟

ارعاب دلیل اصلی است. نشانه اقتدار این گروه در قبال دشمن کافر به زعم داعشی هاست. البته فرهنگ خشن منطقه را هم نمی توان منکر شد. به عبارتی چنین شیوه هایی چندان تازگی ندارد و ریشه تاریخی دارد. خاستگاه این گروه در عراق و سوریه است. بسیاری از حامیان این گروه از حزب بعث اند. البته شیوه های قیبله ای و طایفه ای در برخورد با دشمن چنین ملزوماتی را هم توجیه می کند. در این منطقه سر بریدن امری شایع است. اگر قبلا رسانه ای نمی شد به منزله نبود این شیوه در قبال دشمن یا مخالف نبود و اگر الان سر غربی ها بریده نمی شد شاید چندان حساسیتی بر نمی انگیخت. به عبارت دیگر مولفه جدید در این مقطع ورود رسانه های اجتماعی در انتشار سریع و فراگیر جنایت های داعش بخصوص در چند مورد قطع سر غربی هاست. والا چنین جنایت هایی قبلا هم معادل و مشابه خارجی داشته منتها بی سر و صدا.

* نیروگیری داعش از شهروندان اروپایی، الف) نتیجه چه مسایلی است؟ ب) چه تاثیراتی بر کشورهای اروپایی دارد؟ و ج)چه پیامدهایی برای شهروندان مسلمان خواهد داشت؟

آنگونه که از اخبار یا فیلم های منتشره بر می آید، اکثر کسانی که از کشورهای اروپایی جذب داعش شده اند، مهاجرین مسلمان مقیم در این کشورها هستند که بعضا در حاشیه این جوامع بوده اند و احساس تحقیر یا شهروند درجه دومی را با تمام وجود خود حس کرده اند.

به علاوه نقش عربستان و اندیشه های وهابی و سلفی مبلغینش را در تغذیه مساجد و مراکز اسلامی کشورهای غربی هم نباید دست کم گرفت. بسیاری از جوانان مسلمان در کشورهای غربی نوعا اسلام را از زاویه دید عربستان و آموزش های سلفی مبلغین و امام های مساجدی که با منابع مالی این کشور تغذیه شده، آموخته اند.

البته برخی نوجوان ها یا جوانانی هم که جذب داعش شده اند، بعضا تحت تاثیر هیجانات ناشی از اقدامات داعش جذب این گروه شده اند. نقش رسانه های اجتماعی از جمله توییتر در این رابطه را هم نباید دست کم گرفت.

در رابطه با بخش بعدی سوال شما، طبعا زمانی که اینها برگردند، مشکلات جدی امنیتی برای کشورهای خود ایجاد می کنند. همین الان هم نگرانی هایی در رابطه با فعالیت های تروریستی طرفداران داعش در کشورهای عضو ایتلاف وجود دارد. نگرانی از عضوگیری در این کشورها در صحبت های سیاسیون این کشورها مشهود است. به همین دلیل به نظارت و شنود و سخت گیری های دولتی در نقاط مختلف اضافه شده است.

صدالبته این نگرانی وجود دارد که برخی شهروندان اروپایی (یا حتی دولت ها) در قبال مسلمانان مقیم، به صرف مسلمان بودنشان و به خاطر فعالیت های داعش تحت بیرق اسلام، اقدامات مقابله به مثل در پیش بگیرند و فضای زندگی برای مسلمانان در کشورهای اروپایی دشوارتر و محدودتر شود.

*چرا ترکیه در برابر این گروه منفعل عمل می کند؟

داعش برای ترکیه یک مهره مفید سیاسی، اقتصادی، نظامی است. اصولا تا این لحظه ترکیه اراده مقابله با داعش را نداشته است. دغدغه اصلی ترکیه اسد است، نه داعش. هدف اردوغان احیای امپراتوری عثمانی تحت زعامت خودش است. خیزش عربی و تحولات ناشی از آن را در برخی کشورها از جمله مصر و تونس این توهم را در اردوغان تقویت کرد. با همین رویکرد نیز از مخالفان سوری از هر طیف و گروه برای مقابله با اسد و سرنگونی او حمایت کرده است.

ترکیه از همان ابتدا میزبان برگزاری نشست های مخالفین سوری بوده، ارسال سلاح به مخالفین از طریق ترکیه به راحتی انجام شده، مخالفین سوری در ترکیه آموزش نظامی دیده اند، مجروحین گروه های مخالف در بیمارستان های ترکیه مداوا و بستری شده اند ... و در یک کلام یکی از عوامل موثر شکل گیری داعش ناشی از سیاست و برنامه ریزی دولتمردان ترکیه است.

شرط گذاری ترکیه برای حمله به نیروهای داعش در کوبانی نشان دهنده این است که اصولا داعش مساله ترکیه نیست که بخواهد با آن فعالانه برخورد کند. به باور من داعش تا به امروز طرف تجاری، اقتصادی و سیاسی ترکیه بوده است. به همین خاطر هم گروگان های ترکی به دست داعشی ها آزاد می شوند، درحالی که گروگان های غربی سربریده می شوند. البته تردیدی نیست که ترکیه تحت فشار است. هم از داخل و هم از خارج و شاید این فشارها طی روزهای آینده منجر به برخی تحولات جزیی در رویکرد ترکیه شود. ولی خواست اصلی ترکیه در حال حاضر و تا این لحظه ایجاد منطقه پرواز ممنوع و منطقه حایل به منظور تسهیل اجرای سیاست های خود در مقابله با اسد است.

جنگ داعش و کردها در کوبانی به نفع ترکیه است. برای همین هم تنها نظاره گر اوضاع بوده است. سقوط کوبانی عملا می تواند منجر به ورود ترک ها به سوریه و سکنی دادن مخالفان اسد در این منطقه باشد.

البته شکی نیست که ترکیه از ترکش های سیاست بندبازانه اردوغان در قبال داعش و کردها و اسد بی بهره نخواهد ماند. باید منتظر ماند و دید طی روزهای آینده چه تحولاتی رخ می دهد.

گفت وگو از زاگرس بهشتی- شفقنا

جمیله کدیور | لینک ثابت | نظر (2)